سرعت بالای رشد فناوریهای نوظهور و دانش بنیان همچون نانو و فناوری اطلاعات در دهه گذشته با یک روند صعودی جایگاه خود را در جوامع باز کرده و نقش آفرینی جدی خود را جهت خلق ثروت آغاز کرده است.اقتصاددانان، سیاستمداران، فعالان بخشهای خصوصی و دولتی، صنعتگران، سرمایهگذاران و حتی عموم مردم بخوبی به اهمیت حوزه فناوری اطلاعات و ارتباطات در زندگیشان پی برده و سعی در استفاده حداکثری از ظرفیتهای آن برای توسعه زندگی و کسب و کارهایشان دارند.اقتصاد خروجی فناوریهای جدید که مهمترین عناوین آن اقتصاد دانش بنیان و اقتصاد دیجیتال است در شرایط حاضر نقش مؤثر و غیر قابل انکاری در سیاستهای اقتصادی دولت ها پیدا کرده است. اقتصاد دانش بنیان همچون اقتصاد، نشأت گرفته از فناوری نانو بسرعت جای خود را بازکرده و پیشرفت قابل قبولی داشته تا جایی که پارکهای علم و فناوری محل تأسیس شرکتهای این حوزه شده و چرخه علم تا خلق ثروت مسیر تکامل خود را آغاز کرده است اما اقتصاد دیجیتال مفهومی نیست که یکباره خلق شده باشد، بلکه در یک روند تکاملی در ساختار اقتصاد شکل گرفته است.
بررسی موارد مختلف ازجمله رقابت پذیری، درصد ریسک، تخصصی شدن امور وتعاملات بین فعالان به درک بهتر دلایل ظهور اقتصاد دیجیتال کمک می کند. سهولت برقراری ارتباط از طریق فناوری اطلاعات و در پی آن پیدا شدن مسیرهای جدید تجارت بینالملل و تجارت الکترونیک باعث گرایش به سمت اقتصاد دیجیتال شده است.
اقتصاد دیجیتال را میتوان سیر تکامل یافته اقتصاد اطلاعات، اقتصاد دانشبنیان، اقتصاد نوین، اقتصاد شبکه و اینترنت در دهههای 1970 تا دهه اول۲۰۰۰ معرفی کنیم. در سال ۲۰۱۶ کلاس شوآب در کتاب «انقلاب صنعتی چهارم» نگاه عمیقتری به اقتصاد دیجیتال کرد. او در کتابش پس از تشریح سه انقلاب صنعتی، اقتصاد دیجیتال را انقلاب صنعتی چهارم نامید.
انقلاب صنعتی اخیر که شوآب آن را اقتصاد دیجیتال نامید، با توسعه فناوریهای دیجیتال آغاز شد. در این انقلاب صنعتی، توسعه دسترسی به فناوری از یک حوزه جغرافیایی یا یک طبقه اجتماعی خاص فراتر رفته و به جزء جداییناپذیر زندگی تبدیل شده است. به اعتقاد شوآب در اقتصاد دیجیتال، فناوری دیگر ابزاری برای خلق سیستم نیست و خود، خالق سیستمهای جدید است و در آن کسب و کار و فناوری، لازم و ملزوم یکدیگرند و وابستگی بشر به فناوری به بالاترین حد رسیده است. در این اقتصاد محصولات و خدمات تحت تأثیر سونامی دیجیتالی شدن قرار دارند. دیجیتالی شدنی که نه تنها به معنی ظهور کالاها و خدمات جدید دیجیتالی است؛ بلکه غالب کالاها و خدمات سنتی هم پیش از این غیردیجیتالی ارائه میشد در این اقتصاد به مرور تحت تأثیر فناوریها قرار خواهند گرفت.از مهمترین ویژگیهای اقتصاد دیجیتال میتوان از نوآوری،نبود ثبات، وابستگی نداشتن به مکان، سرعت رشد بالا، ساختار پلتفرمی، ارزش آفرینی ایدهها و نگاه اکوسیستمی نام برد.
اقتصاد دیجیتال برای رشد و تعالی نیاز به ساختارهای اساسی دارد که شاید بتوان گفت پارکهای اقتصاد دیجیتال، یکی از مهمترین رکنها جهت تأمین این ساختارها است این پارکها در ایران با رویکرد تسهیل ورود شرکتهای کوچک به بازار کار و خلق ثروت ایجاده شده و با ارائه مشوقهایی همچون معافیت مالیات بر عملکرد و حقوق پرسنل، معافیت از عوارض معمول، امکان استفاده از ظرفیتهای سرمایهگذاری خارجی مطابق مناطق آزاد و... به شرکتهای نوپا کمک خواهد کرد تا با ورود به بازار نسبت به عملی کردن ایدههای خود اقدام، اشتغالزایی و درآمدزایی داشته باشند.برای توسعه پارک های اقتصاد دیجیتال این موارد پیشنهاد می شود: تشریح فعالیتهای پارک برای صنعتگران و سرمایه گذاران جهت ترغیب حضور در پارک و حمایت از طرح ها. تمدید طولانی مدت زمان مشوقها و معافیت ها. راهاندازی شعب ویژه اقتصاد دیجیتال توسط بانکها در پارک و تخصیص بخشی از تسهیلات اعطایی به فعالان در پارک جهت تحقیق و توسعه. برقراری تعامل گسترده بین دانشگاه و پارک در چارچوب پایان نامهها، پروژهها و تحقیقات دانشجویی. تکلیف بر ارگانهای دولتی جهت ارجاع بخشی از پروژههایشان به پارک.
امید است با تسهیل و رفع موانع کسب و کارهای حوزه فناوری اطلاعات اقتصاد دیجیتال جایگزین اقتصاد نفتی شود.
* کارشناس فناوری اطلاعات
روزنامه ایران