ارتباطات و فناوری اطلاعات، بهعنوان زیرساخت توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی از سال ۱۹۸۵ میلادی مورد توجه اتحادیه بینالملل ارتباطات دور یا
ITU قرار گرفت، زمانی که گزارش کمیسیون مایتلند با عنوان حلقه گمشده انتشار یافت و در آن برای اولین مرتبه صحبت از شکاف دیجیتال شد. در این گزارش اولاً به فاصله کشورهای توسعهیافته و در حال توسعه در دارا بودن و نبودن زیرساختهای ارتباطی اشاره شد و ثانیاً به نقشهای توسعهای مخابرات و ارتباطات در توسعه توجه شد.
در آن زمان کمتر از شش سال از پیروزی انقلاب اسلامی گذشته بود و بر اساس همان گزارش ایران هم در گروه کشورهای ضعیف از حیث مخابرات قرار گرفته بود، ضریب نفوذ تلفن ثابت در ایران حدود ۶ و کاربرد آن فقط مکالمه تلفنی فرد با فرد بود، همچنین ارتباطات روستایی در حد صفر بود با اینکه ۷۰ درصد ایرانیان در روستاها زندگی میکردند. در همان زمان در آلمان این ضریب بیش از ۵۰ و کاربردهای آن هم متنوع بود.
خیلی زود، اروپا و امریکا و ژاپن، تلفن همراه و اینترنت را به فناوری موجود «آی تی» اضافه کردند و مسلم بود که ادامه این روند، شکاف دیجیتالی موجود را چند برابر میکند، بویژه اینکه دولت امریکا سرمایهگذاری زیادی برای توسعه فناوری ارتباطات و اطلاعات کرده بود و برای ایجاد جامعه اطلاعاتی و جهانیسازی تلاش میکرد.
در این شرایط همه دولتهای بعد از انقلاب تلاش کردند، ایران اسلامی از توسعه این بخش جا نماند، در دولت آقای هاشمی، زیرساختهای تلفن ثابت آماده شد و در دولتهای بعدی هم به جدیت پیگیری شد تا ضریب نفوذ این وسیله ارتباطی ارزشمند بیش از دو برابر میانگین جهانی باشد، همچنین در این دولت، تلفن همراه و اینترنت وارد کشور شد و در دولتهای بعدی ضریب نفوذ تلفن همراه از ۱۰۰ گذشت و توسعه اینترنت هم همگانی شد.
توسعه زیرساخت و شبکه انتقال که از سال ۷۲ شروع شده بود در سال ۱۳۸۴ با هزاران کیلومتر فیبرنوری به جایگاه مورد قبولی رسید که همچنان توسعه آن در قالبها و طرحهای مختلف ادامه دارد.
دولتهای جمهوری اسلامی، عدالت ارتباطی را سرلوحه برنامههای توسعه کشور قرار دادند و طی ۴۰ سال گذشته به همه روستاهای کشور ارتباطات رسید و هماکنون برای توسعه کاربردهای آن برنامهریزی شده است. به طوری که شاهد مهاجرت معکوس در روستاهای کشور هستیم.
در ۱۰ سال اخیر با رقابتی شدن بخش ارتباطات و فناوری اطلاعات، ناشی از خصوصیسازی و آزادسازی آن، بازیگران این بخش هم تغییر کردند و امروز دهها اپراتور در بخشهای تلفن همراه، ثابت، دیتا، انتقال و... فعالند و سالانه میلیاردها تومان برای توسعه این بخش ها هزینه میکنند.
در حال حاضر به مدد تلاشهای دولتهای بعد از انقلاب، ما از شکاف دیجیتال عبور کردهایم و در دنیا حرفی برای گفتن داریم.
توسعه فاوا در بعد از انقلاب و بویژه در سالهای اخیر، حوزههای سنتی را درنوردیده و وارد عصر کاربردهای جدید شده است که گفتن آن خالی از لطف نیست.
1- امروز همه مردم ایران در شهرها و روستاها به تلفن ثابت و همراه دسترسی دارند و به موازات تحولات جهانی، تجهیزات مدرن نصب و مورد استفاده قرار میگیرد.
2- امروز امکان دسترسی همه ایرانیان به اینترنت پرسرعت از طریق یکی از تکنولوژیهای ADSL، 4G، wimax و... فراهم هست و هر شخص بنا بهموقعیت زمانی و مکانی خود از آن بهره میبرد.
3- توسعه کاربرد ارتباطات و فناوری اطلاعات در جامعه در حال همگانی شدن است، دولت الکترونیک در خیلی از بخشها در حال اجراست و در سایر بخشها هم تلاش برای رسیدن به آن ادامه دارد.
4- بانکداری الکترونیک، تجارت الکترونیک، آموزش و بهداشت الکترونیک و ارائه خدمات عمومی بر بستر ارتباطات رو بهرشد است.
5- غالب شرکتهای دانش بنیان ایرانی در حوزه فاوا فعالند و هر روز کاربرد جدیدی از آن را اشاعه میدهند.
6- تلاش برای افزایش مهارتهای ارتباطی و سواد رسانهای در کشور رو به گسترش است و روزبهروز در وضعیت مطلوبی قرار میگیریم.
7- استفاده از شبکههای اجتماعی رو به گسترش است و استفاده از آن منطقی شده و در جهت اطلاع رسانی، آموزش و تبلیغات بیشتر مورد توجه قرار میگیرد.
8- با رقابتی شدن این بخش ها، امکان سرمایهگذاری و حضور در عرصه فوق برای همگان فراهم شده است و خوشبختانه استقبال از آن روزبهروز بیشتر میشود.
9- بهنظر میرسد، ایران بهعنوان یک قدرت ارتباطی منطقه، توان نقش آفرینی بینالمللی خود را افزایش داده و از تماشاگر جهانی به بازیگر بدل شده است و در اکثر نشستهای بینالمللی حضور فعال و تأثیرگذاری دارد.
10- با توسعه ارتباطات روستایی در سالهای بعد از انقلاب، عدالت ارتباطی در ایران بخوبی آشکار است و در سطح جهانی هم همواره مورد تأیید و تشویق قرار گرفته است.
11- تولید داخل همواره مورد حمایت بوده و امروز در بخش تلفن ثابت، عمده تجهیزات داخلی است و همزمان صدور خدمات فنی و مهندسی هم ادامه دارد و به امید آیندهای بهتر.
*رئیس امور مشترکین مخابرات ایران
منبع: ایران