آنچه در فضای مجازی توسط شهروندان منتشر میشود، معمولا مشمول بحث اخلاق حرفهای رسانه نمیشود. چرا که اخلاق فردی و اجتماعی در چنین مواردی بیشتر دخیل است. اخلاق حرفهای شامل افرادی است که به طور حرفهای به روزنامهنگاری میپردازند. این موارد را باید به تفکیک مورد بررسی قرار داد. ضوابط و مقررات حاکم بر آنها نیز تا حدی متفاوت از یکدیگرند.
در فضای مجازی چند نوع محتوا وجود دارد. یکی بحث تولید محتوا به وسیله شهروندان و انتشار آن در فضای مجازی است. اگر چه این بخش شامل اخلاق حرفهای نمیشود اما از آن جایی که به حریم خصوصی مربوط است، طبعا شهروندان هم، نه اخلاقا و نه قانونا حق ندارند محتوایی را بدون اطلاع صاحب تصویر یا متن در گستره عمومی منتشر کنند. اگر هم بخواهند چنین کاری کنند، حتما باید با اجازه آن شخص باشد. هر کاری غیر از این تخلف یا تخطی اخلاقی محسوب میشود.
نکته بعد مربوط است به شخصیتها و چهرههای سیاسی، هنری یا ورزشی که وقتی به اصطلاح امروز تبدیل به سلبریتی میشوند، حریم خصوصیشان تا حدی کوچکتر میشود. به همین خاطر آنها هم باید در فضاهای عمومی مراقب حرکات، اعمال و رفتار خود باشند. به هر حال همیشه این احتمال وجود دارد که افرادی از آنها تصویری تهیه کنند و با محتوای خودخواسته در فضای مجازی منتشر کنند. هنگامی که پای شهرت در میان باشد همیشه بحث بر سر این است که حریم خصوصی تا کجا خواهد بود.
اما استنباط بنده این است که موضوعی که باعث حساسیت مردم شده است و انگیزه برخی از شهروندان برای انتشار تصاویری از چهرههای سرشناس شده است، مغایرت گفتار و کردار افراد است. یعنی آنجایی که افراد اصولی را به زبان میآورند که قاعدتا باید خودشان قائل به آن اصول باشند اما در عمل پایبندی چندانی به آن نشان نمیدهند. اینجاست که افرادی به دلیل این مغایرت، به خود اجازه انتشار مطالبی از این دست در فضای عمومی را میدهند.
اینها بیشتر شامل اخلاق فردی و اجتماعی است که متاسفانه این روزها در جامعه ما هر سه حوزه اخلاقی دستخوش نابسامانی است. چه در حوزه فردی و اجتماعی و چه در حوزه اخلاق حرفهای. در اخلاق حرفهای رسانه، افراد باید بهشدت نسبت به اصول اخلاق حرفهای پایبندی نشان دهند، چه در فضای مجازی و چه در فضای رسانههای سنتی. وقتی ساختار فعالیت، ساختاری حرفهای ثابت و دایمی است و برای افراد دستاندرکار شغل و حرفه محسوب میشود باید بطور کامل به اصول اخلاقی آن پایبند باشند.
از جمله این اصول پایبندی است، که باید به حریم خصوصی، آبرو و حیثیت و اعتبار دیگران قائل باشند و به هیچوجه حق انتشار تصویر یا محتوایی را از زندگی خصوصی افراد ندارند، مگر به صورت خاص در مورد افرادی که مسوولیت اجتماعیشان به گونهای است که حتی در فضای خصوصیشان هم باید مراعات اصولی را که به آن متعهد یا مدعی هستند را داشته باشند.
بنابراین ما ضمن اینکه باید به زندگی و حریم خصوصی و به عقاید دیگران احترام بگذاریم باید تاکید کنیم که در هر سه حوزه مورد اشاره، این پایبندی و تعهد نسبت به اخلاق باید وجود داشته باشد. اما هر کدام از آنها حکم جداگانه خود را دارند و حریم و محدوده متفاوتی با یکدیگر.
*رئیس دانشکده علوم ارتباطات
منبع: اعتماد