از آن زمان که خانهها حیاط داشتند و صدای بازی و شادی کودکان در کوچه و حیاط می پیچید، مدت زیادی نگذشته است.
آن روزها، والدین به آسانی به نظارت بر فرزندانشان می پرداختند. سرگرمی عمده ی کودکان بازی با توپ پلاستیکی بود که در همه جای ایران برای همه به اندازه کافی وجود داشت یا بازیای محلی همچون هفتسنگ، قایم باشک، لیلی و یا حتی خواندن اشعار و آواز هایی که مضامینی از شادی و آزادی و شهامت داشتند و سینهبهسینه به آنها منتقل شده بود . اما حالا چه؟
کوچهها به پارکینگ تبدیل شدهاند و گاهی کودکان در آپارتمانها، ساعتهای زیادی را بدون والدین سپری میکنند. نه تنها ابزار های بازی، بلکه دنیای آن ها هم به فضای مجازی آمده است؛ با اسباببازی ها و همبازیهایی که دیگر جلوی چشم والدین نیستند.
فضای مجازی، فضای زندگی کودکان امروزه در تمام دنیاست. باید پذیرفت که محیط آموزش، سرگرمی و زندگی کودکان امروز و نسلهای آینده متفاوت با زمان ما است. نگاه سلبی و محافظهکارانه، تنها موجب عقب ماندن آنها از همنسلانشان در کشورهای دیگر میشود و استقلال و پویایی ایران آینده را در عرصههای بینالمللی تضعیف خواهد کرد. از این رو باید با برنامهریزی، آن ها را پیشرو و همتراز با همنسلانشان در سایر ملت ها تربیت کرد و فضای پایش آن ها را برای والدین نیز بهوجود آورد.
اگر چه فضای زندگی کودکان تغییر کرده است، اما آن ها همچنان کودک و نیازمند مراقبت هستند. نمیتوان آنها را در محیط آنلاین بدون احاطه و آگاهی والدین رها کرد. این موضوع از معدود مواردی است که علاوه بر صاحب نظران حوزه تعلیم و تربیت، سیاستگذران کشورهای مختلف نیز بر آن اتفاقنظر دارند. محتوای آموزشی و سرگرمی آن ها باید متناسب با سن و فرهنگ رایج در جامعه فراهم شود تا همگان از اینکه نسل آینده نسلی شاد و سالم و باصلابت خواهد بود، آسوده خاطر باشند.
در چند روز گذشته درباره ی محتواهای ویژه کودکان و نظارت والدین بر آنها، دو نظرسنجی را در توئیتر با مردم به اشتراک گذاشتم. نتایج بسیار شگفت آور بود! اکثر مردم اعتقاد داشتند که تولیدکنندگان بینالمللی بیش از خانواده و مدرسه، صداوسیما و تولیدکنندگان مستقل داخلی و تولیدکنندگان بینالمللی در زمینه تولید محتوا برای کودکان و نوجوانان موفق بوده اند. در نظرسنجی دیگر که میزان آشنایی آنها را با نرمافزارهای نظارت والدین بر فعالیت آنلاین کودکان میسنجید، عموما گزینه "آشنایی ندارم و نیاز به معرفی بیشتر دارم" را انتخاب کردند.
این نظرسنجیها دو موضوع مهم را به ما گوشزد میکنند. اول اینکه ما هنوز نتوانستهایم در تولید محتوای جذاب برای کودکانمان توفیقی کسب و رضایت آنها را جلب کنیم و دوم اینکه تنها ۸درصد از مردم بر رفتار فرزندشان در فضای آنلاین نظارت دارند و اکثریت شرکتکنندگان در این نظرسنجی نسبت به نرمافزارهای نظارت بر رفتار آنلاین کودکان، بیاطلاعاند.
هر چند وظیفه تولید محتوای مناسب به عهده وزارت ارتباطات و فن آوری اطلاعات نیست اما ما به عنوان بسترساز فضای آنلاین کشور، خود را موظف میدانیم که فضای مجازی را برای کودکانمان به محیطی جذاب، پرنشاط و پویا تبدیل کنیم. محیطی که در آن کودکان با آگاهی والدینشان به گشتوگذار و تعامل و آموزش بپردازند. از این رو بر آنیم تا با حمایت از تولیدکنندگان داخلی، نیاز های کودکانمان را مرتفع نمائیم و ابزارهای نظارت والدین بر رفتار کودکان را نیز به آن ها معرفی کنیم. چراکه حق و وظیفهی مراقبت و پایش فرزندان، در درجهی اول برعهدهی قیم آنها یعنی والدین است.
اما این راهی نیست که یک وزارتخانه به تنهایی بتواند طی کند. در این راه علاوه بر همکاری و همفکری مردم، اهالی فرهنگ و هنر و تولیدکنندگان محتوای ویژه کودکان، به همراهی همه نهادهای موثر در این حوزه بهویژه وزارت آموزشوپرورش، کانون پرورش فکری کودکانونوجوانان و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، نیازمندیم.
به امید توفیق در خدمترسانی به کودکان ایران زمین و آینده ای روشن. / روزنامه شهروند
محمد جواد آذری جهرمی
وزیر ارتباطات و فن آوری اطلاعات