معاون فناوری اطلاعات و تجارت الکترونیک : استراتژی تغییر و تحول؛ لازمه توسعه تجارت الکترونیک است

از این رو به سراغ دکتر نجفی معاون فناوری اطلاعات و تجارت الکترونیک شرکت ملی پست رفته ایم تا ببیینیم این معاونت به عنوان متولی تجارت الکترونیک کشور تا چه اندازه توانسته اهداف شبکه را در این خصوص محقق نماید و از برنامه ها و طرح های توسعه ای این بخش بگوید.با ما همراه شوید:
- در آغاز خود را معرفی فرمایید:
عیسی نجفی متولد سال 1346از استان گیلان هستم ،دارای کارشناسی ریاضیات کاربردی، کارشناسی ارشد فناوری اطلاعات و دکترای فناوری اطلاعات گرایش تجارت الکترونیک، نایب رییس اول سازمان نظام صنفی رایانه ای کشور ، عضو آزمایشگاه تحقیقات وب دانشگاه فردوسی مشهد، عضو هیات علمی و استادیار گروه مهندسی کامپیوتر و فناوری اطلاعات دانشگاه مهندسی فناوری های نوین قوچان و مشاور مدیرعامل پست بوده ام و در حال حاضر در سمت معاون مدیرعامل شرکت ملی پست ( معاون فناوری اطلاعات و تجارت الکترونیک ) مشغول به فعالیت هستم.
-با توجه به اینکه در اساسنامه ، شرکت ملی پست متولی تجارت الکترونیک است و شرکت های زیادی در این راستا فعالیت می کنند چه تدابیری برای پیاده سازی این مهم اندیشیده شده است؟
طبق بند 11 ماده 5 قانون اساسنامه نظارت بر قبول، حمل و رهسپاری و توزیع کلیه مرسولات خرید و فروش اینترنتی و همچنین مدیریت وجوه حاصله در سطح داخلی و بین‌المللی (درگاه) به‌ منظور تحقق شاخص های سرعت، دقت و امنیت مطابق استانداردهای تعیین‌شده از وظایف قانونی شرکت ملی پست تعیین شده است که این خود مستلزم ورود به دنیای تجارت الکترونیکی هم به عنوان فعال ، هم به عنوان ناظر حاکمیتی است.  به علاوه در بند ج ماده 2 اساسنامه تعریفی نوین از مرسوله پستی ارائه گردیده است که به هر چیز قابل ارسال فیزیکی یا مجازی و اسناد و مدارک اعم از نوشته‌های چاپی، دست‌نوشته یا الکترونیک، کالا، اشیا و اوراق و حواله‌های مالی، ابلاغیه، اطلاعیه‌های خدمات شهری از قبیل قبوض آب و فاضلاب، برق، گاز، تلفن ثابت و سیار و عوارض شهرداری که دارای نشانی فرستنده یا گیرنده اتلاق می شود که این موارد همه از رویکردهای تجارت الکترونیکی محسوب می گردد. در حال حاضر در حال تدوین سازوکارهای اجرایی مفاد فوق می باشیم البته خوشبختانه کارهای بزرگی در شرکت ملی پست در این حوزه انجام شده است که غالبا توسعه و نگهداری این راه حل ها خود قسمت اعظمی از فعالیت های تجارت الکترونیکی روزمره در شرکت پست جمهوری اسلامی محسوب می گردد.
-نقش پست در توسعه تجارت الکترونیک بیشتر از منظر ارائه خدمات توزیع مطرح می باشد و شبکه مویرگی و بهم پیوسته آن مهمترین مزیت انحصاری به شمار می آید، آیا حرکت به سمت فروشگاه داری پیش از تکمیل نیاز توزیع در بازار رویکردی اثربخش است؟
بله در حوزه تجارت الکترونیکی شرکت ملی پست با توجه به گستره نفوذ در اقصی نقاط کشور و شبکه مویرگی و به هم پیوسته می بایست ورود جدی داشته باشد. درخصوص ورود شرکت ملی پست به دنیای تجارت الکترونیکی اگر از چارچوب سرویس های الکترونیکی خارج بشویم برمی گردد به این موضوع که اساسا پست به عنوان شرکت ملی حاکمیتی اگر یک طرف فرایند تجارت الکترونیکی باشیم در چرخه تجارت الکترونیکی که انواع مدل ها را پوشش می دهد طرف دوم که آیا یک مشتری می باشد یا یک شریک تجاری است و یا دولت،  شرکت یا سازمانی می باشد می تواند :
الف : انتخاب های فروشگاه داری را تجربه بنماید که در این صورت درگیر فرایند تجارت و بازرگانی و رقابت با فروشگاه  داران خواهد شد که در این مقوله برنده رقیبی است که مزیت رقابتی برتری داشته باشد، که بعید است که استراتژی شرکت ورود به این مقوله بوده باشد.
ب : در زنجیره فرایند قبول تا تحویل را دنبال بنماید
ج : در زنجیره  علاوه بر قبول تا تحویل، پست لجستیک به مفهوم بک افیس شرکت ها  و فرایند سفارش ، بسته بندی ، قبول تا تحویل را انجام بدهد
در این میان هر کدام از این مدل ها دارای معایب و مزایایی می باشد که تجربه ثابت نموده است فروشگاه داری  ثمری برای شرکت ایجاد نمی نماید اما پست لجستیک و حتی انجام فرایند قبول تا تحویل دارای ارزش های برتری خواهد بود .
ما در تجارت الکترونیکی متولی هستیم و این متولی گری قطعا در سایه همکاری با نهادهای حاکمیتی دیگر و هم افزایی قابل تحقق خواهد بود البته ما در زنجیره تجارت الکترونیک شاید مهمترین مراحل آن ، مراحل بعد از اتمام تراکنش یعنی قبول تا تحویل را مسئول و متولی هستیم، خود این بخش از زنجیره هم بسیار مسئولیت سنگینی است و خیلی هم جای کار دارد و اتفاقا سهم خوبی هم از بازار در همین بخش از زنجیره نهفته می باشد. البته ما واقعا دنبال نقش آفرینی موثر در کل زنجیره هستیم.
-با توجه به راه اندازی بازار الکترونیک توسط پست آیا براساس داده های ایجاد شده در بانک اطلاعاتی پست تجزیه و تحلیل های آماری مختلف نظیر سن خریدکنندگان، بیشترین کالای فروخته شده و غیره انجام شده است؟
بی تردید در اختیار داشتن این گونه تحلیل های مبتنی بر روش های هوشمند در حوزه  بازار  فرصت های ارزش آفرین فراوانی برای مجموعه می تواند داشته باشد . کارهایی در این خصوص انجام شده است که لازم بوده اما کافی نبوده است. برخی سامانه ها خود دارای سیستم های گزارش گیری پیشرفته می باشند اما به نظر می رسد استخراج اطلاعات جامع تر با استفاده از روش های پیشرفته نظیر داده کاوی می تواند کمک های شایان توجهی را به مجموعه شرکت داشته باشد که الحمدلله در حال حاضر چند مورد در حال برنامه ریزی می باشد و ان شاالله از نتایج تحلیل های فوق برای برنامه ریزی بهتر و اتخاذ استراتژی های مناسب بهره خواهیم گرفت.
-با توجه به این که یکی از ابعاد مهم تجارت الکترونیک بعد منطقه ای و  بین المللی آن است آیا اقدامات خاصی در زمینه توسعه این مهم صورت گرفته است؟
متاسفانه با وجود پیشرفت های زیاد، در سال های اخیر چالش های ناشی از تحریم ها علی رغم پساتحریم هنوز گریبان گیر است. در این خصوص مشکلاتی موجود می باشد که فرایند انجام یا اتمام تجارت الکترونیکی را با چالش مواجه می نماید که از آن جمله می تواند به مباحث پرداخت وجوه مورد معامله مسائل ارزی اشاره نمود که در حال حاضر تفاهم نامه ای با کشور همسایه آذریابجان در حال مبادله می باشد که مشخصا به موضوع تجارت الکترونیکی پرداخته شده است.امیدواریم بتوانیم برای شروع، الگویی مناسب پیدا کنیم، متاسفانه در حوزه تجارت الکترونیکی بین المللی علی رغم رفع نسبی تحریم ها، فقدان مکانیزم پرداخت الکترونیکی مطمئن، نشانی های غیراستاندارد دریافت کنندگان، فقدان سیستم جامع کد کالا و خدمات، فقدان مکانیزم هویت ملی خریداران و فروشندگان، انکار خرید، فقدان مکانیزم مناسب گارانتی مرجوع، فقدان راه حل ها یا سامانه های جامع چندزبانه ، فقدان درگاه مناسب، موانع گمرکی و ... مشکل زا هستند و این موارد باید برطرف بشود تا بتوان تجارت الکترونیکی مطمئن بین المللی را راه اندازی نمود .
-گاهی دیده شده که محتوای مرسوله با کالای سفارش داده شده سنخیت نداشته آیا نظارتی بر بسته بندی و کالاهای ارسالی توسط فروشگاه های اینترنتی طرف قرارداد اعمال می شود؟
این چالش های ارسال بسته مغایر با مشخصات سفارش آنلاین و غیره در اکثر کشورها در حوزه خرید و فروش آنلاین وجود دارد، معمولا در کنار این چالش ها از یک طرف راهکارهای بیمه، ضمانت یا گارانتی، رسیدگی سریع به شکایات ضرردیدگان یا مال باختگان به صورت خیلی چابک، سهل و ارزان پیش بینی می شود که خود مانعی برای پیشگیری بیشتر از چالش ها می باشد و از طرفی دیگر با ایجاد مکانیزیم های اعتماد مانند گواهی های متعدد معتبر، نمادها، تضامین، ساز و کارهای رضایتمندی و وفاداری، ایجاد و اثبات اعتماد، حفظ اعتماد، از بین رفتن اعتماد برای مشتری و شرکت پیش بینی می شود تا مشتری در فضایی مطمئن و قابل اعتماد برای انجام تجارت الکترونیکی محقق می شود و از طرفی دیگر فرهنگ سازی و اطلاع رسانی لازم نیز برای ارتقای سطح سواد اطلاعاتی تجارت الکترونیکی به انجام می رسد. البته قطعا در قراردادها با شرکای تجاری باید ساز و کار کنترلی لازم و تمهیدات پیشگیرانه و چاپک داشته باشیم که می تواند اعتماد مردم را به شبکه پستی و همچنین شرکای تجاری مورد اعتماد حفظ نماید.
باید شفاف سازی و رسیدگی سریع به شکایات احتمالی را در دستور کار قرار داد، شاید راه حل ایجاد سامانه هوشمند برای هدایت فوری شرکت به  بلک لیست کارگشا باشد.
- توزیع مرسولات تجارت الکترونیک مستلزم ارایه سرویس بسته کوچک است، آیا توزیع با موتور سیکلت پاسخگوی این نیاز است؟
البته پاسخ این سوال بیشتر در صلاحیت معاونت فنی می باشد ولی ما هم با توجه به تجربه اندکی که در این زمینه داریم به نظرمان می رسد که در حوزه توزیع بسته های کوچک، استفاده از پیک های موتوری البته ناآلاینده حتی دوچرخه می بایست به امری متداول تبدیل شود.
البته در کشور ما نیز فارغ از مزایا یا معایب هر کدام، این تجربه توسط شرکت های فعال پیک موتوری توزیع کننده بسته های کوچک به امری روزمره تبدیل شده است هر چند که اتکا به ناوگان موتوری به جهت شرایط جوی و فصول خاص در بسیاری از شهرها دارای مخاطره بوده و روش مناسبی نمی باشد.
ما در تلاش هستیم تا در مدل کسب و کار تجارت الکترونیکی موارد ،تجربه ها یا درخواست هایی از این  موارد را پیش بینی نماییم و از نظرات و پیشنهاد عزیزان همکاران هم استقبال می کنیم.
-توزیع رستانت یکی از مهمترین قابلیت های پست است. مردم می توانند پس از اتمام کار روزانه در مراجعت به منزل از نزدیکترین دفتر پستی مرسولات خود را دریافت کنند. آیا در این زمینه برنامه جامعی وجود دارد؟
بله اداره کل تجارت الکترونیک در حال طراحی  مدل های نوین خدمات پستی تلفیقی می باشد به نحوی که حتی شهروندان قادر باشند مرسولات پستی خود را در طول شبانه روز از دفاتر توزیع و صندوق های هوشمند مستقر در فروشگاه های بزرگ زنجیره  ایی شبانه روزی، باجه های سیار، باجه های داخل موقعیت های مکانی خاص نظیر شعبات الکترونیکی مثلا بانک دریافت نمایند. همه این موارد در گروی تشکیل گروه های فکری و  تیم های نوآوری می باشد.
-چرا با وجود تبلیغات گسترده توسط پست استان ها بستر ebazaar جهت معرفی و خرید وفروش کالاهای اینترنتی نسبت به سایر بسترهای موجود استقبال قابل توجهی نداشته است ؟
در حوزه تجارت الکترونیکی و پرتال ها نگهداشت مناسب مستلزم کاری طاقت فرسا و شبانه روزی است ، تامین محتوا، به روز رسانی اطلاعات و ... امری اجتناب پذیر و سناریويی مستمر برای افزایش ترافیک می باشد، در غیر این صورت پرتال یا سایت تجارت الکترونیک از گردونه خارج خواهد شد. شاید بتوان پرتال های تجارت الکترونیکی را به موتوری تشبیه نمود که حیات و ممات آن در گروی جریان تولید محتوای جذاب اعم از اطلاعات، مشخصات کالا و خدمات قابل عرضه به صورت آنلاین می باشد که قطع جریان تولید و ارئه این محتوا به مثابه همان جریان تداوم سوخت برای آن موتور می باشد. لذا در پرتال ها تامین خوراک یا سوخت مقوله ای پیچیده و هزینه بر می باشد که ما متاسفانه قادر به تامین محتوا یا همان سوخت و انرژی مورد نیاز نبوده ایم.
-هنوز بسیاری از موزعین فاقد دستگاه POS سیار جهت دریافت وجوه خرید اینترنتی استفاده کنند که مشکلات عدیده ای را برای آنها ایجاد کرده است آیا برای تجهیز آنها اقدام شده است؟
در خصوص POSهای سیار یا راهکارهای پرداخت آنلاین و غیر نقدی چالش های بسیار زیادی می باشد ،حقیقتش در این مقوله زیرساخت و ابزار یا تکنولوژی قسمتی از راه حل مساله می باشد. فرهنگ سازی، آموزش، سیاست گذاری درست نیز مهم می باشند. درخصوص رفتار با تحویل گیرندگان، انصافا موزعین ما همه فرهیخته شده اند ما آموزش مداوم برای رعایت ضوابط و مقررات تحویل و رعایت بسیاری از موارد جذاب که ناشی از فرهنگ سازمانی همکاران ما می باشد مثل صبر و حوصله و ... ضرورت سازمان ماست را باید به صورت مستمر داشته باشیم. بالاخره بعضی وقت ها ممکن است من مدیر هم غفلت نمایم و دچار اشتباه بشوم ولی فرایند یادگیری مداوم  به من می آموزد که دامنه اشتباهاتم کمتر بشود.در نهایت درخصوص دستگاه های POS سیار باید بگویم که برای تحقق پذیرش کاربرد هر تکنولوژی اعم از دستگاه های POSسیار می بایست الزاماتی نظیر آموزش و فرهنگ سازی را به کار بست حتی سیاست های تشویقی را اعمال نمود امیدواریم این مساله پرهیز از دریافت پول نقد و انجام پرداخت به وسیله واسط های الکترونیکی و هوشمند به زودی در شرکت ملی پست فراگیر شود. ان شاالله پروژه  تهیه و تحویل POS های سیار در مراحل نهایی است .
-با توجه به اینکه آینده پست در گروی توسعه خدمات کالامحور است، آیا برنامه مشخصی در خصوص توسعه تجارت الکترونیک پست دارید ؟
بله همانگونه که مطلع هستند دوستان، در شبکه پستی تاکید بسیاری بر ضرورت ارائه طرح های ارزش آفرین مبتنی بر تجارت الکترونیکی است. در ماه های اخیر در صدد شناسایی ظرفیت های استانی برای سناریوی خدمات کالا محور و پست لجستیک بوده ایم. همکاران اداره کل تجارت الکترونیک با یاری مشاورین زبده در حال تهیه مدل ها و طرح های توجیهی مناسب در حوزه تجارت الکترونیکی برای ارائه به هیات مدیره در روزهای آینده می باشند که امیدواریم بتوانیم پس از تصویب طرح ها بلافاصله نسبت به ایجاد ساز و کار لازم  برای اجرائی نمودن آن اقدام نماییم.
-با توجه به حضور رقبای قدرتمندی که در زمینه تجارت الکترونیک وجود دارند به نظر می رسد پست باید بسیار تلاش کند تا بتواند بازار را حفظ نماید؛ آیا تمهیداتی در این خصوص اندیشیده اید ؟
قطعا شرایط فعلی برای رقابت پذیری مناسب نیست به قولی جوهر بازار رقابت است و جوهر رقابت استراتژی است. برای ورود به بازار رقابت و یا رقابت پذیری در خدمات پستی استراتژیست ها می بایست در زمان و موقعیت مناسب نسبت به تدوین، تصویب و ابلاغ استراتژی مناسب همت بگمارند. در غیر این صورت دچار سرنوشت خروج از گردونه  می شویم .در محیط رقابتی جدید هیچ فعالی نمی تواند حتی با اتکا بر پیشینه و پشتوانه عملکرد موفقیت‌آمیز خود در گذشته، آینده‌ای تضمین‌شده برای خود تصور کند . اساسا ما می بایست با چشمانی باز،  ادارکی  واقعی، محتمل و درست از لزوم تغییر و تحول داشته باشیم .در بسیاری از موارد بی میلی به اعمال تغییر و تحول در شرکت ها و کمپانی های بزرگ موجب شده است تا آنها از پا در بیایند. ما باید استراتژی های تغییر و تحول را طراحی و ارائه نماییم. خوشبختانه در شرکت ملی پست جمهوری اسلامی استراتژیست ها یا مدیران عالی و راهبردی به ضرورت این موضوع  از مدت ها پیش پی برده اند و سازوکارهای لازم را هم اکنون در حال طراحی دارند.
برای این سوال توضیح دیگری هم به ذهنم رسید و شاید بهتر می دانم قبل از ادامه مطرح بنمایم و آن این است که یک افت دیگر نیز در هنگام ورود رقبا به بازار خدمات پستی گریبانگر شرکت ملی پست خواهد بود و آن چیزی نیست جز ساختار بزرگ، پیچیده و غیرقابل انعطاف شرکت ملی پست که در این وادی عدم توجه به محیط و تغییرات آن، اصرار بر اشتباهات و نوآوری محدود قطعا تهدیدی جدی برای شرکت ملی پست می باشد .
-آیا به نظر شما تعداد نیروهای معاونت جدید فناوری اطلاعات و تجارت الکترونیک با توجه به وسعت و پیچیدگی کار کافی است؟ آیا برنامه ای برای شناسایی و جذب نیروی های متخصص دارید ؟
با وجود اینکه ما در شرکت ملی پست نیروی متخصص فناوری کم نداریم ولی متاسفانه از آنجایی که این معاونت تازه تاسیس می باشد مشکل نیروی انسانی متخصص کاملا واضح می باشد.
قطعا برنامه هایی به منظور جذب نیروهای مستعد و توانمند داریم و الحمدالله در این خصوص مدیرعامل محترم  سیاست حمایت مناسبی را  اتخاذ نموده اند که شایسته تقدیر و تشکر می باشد
البته این را هم بگویم که در حال حاضر مرکز فناوری اطلاعات، اداره کل جغرافیایی و اطلاعات مکانی و تجارت الکترونیک دارای نیروهای فرهیخته و تلاش گری می باشند ولی متاسفانه حجم ماموریت ها به قدری زیاد می باشد که توان همکاران کفاف ماموریت های محوله را نمی دهد.
-در حال حاضر برخی از شرکت های بنام خرید و فروش اینترنتی از مشتریان کلان پست به شمار می روند؛ اکثر انتقادهای مشتریان این شرکت ها مربوط به مدت سیر مرسولات می باشد که به بخش حمل ونقل خطوط پستی وابسته است. چه راهکاری برای حفظ مشتریان کلان دارید؟
بله بی تردید حفظ این مشتریان برای ما بسیار مهم است و باید در حوزه  فنی خدمات پستی و پشتیبانی در هوشمندسازی، چابک سازی و یکپارچگی فرایندها تلاش بیشتری نماییم. تمام ابعاد این موضوع فناورانه نیست بلکه تمامی جنبه های سازمان شرکت ملی پست را باید فرا بگیرد. برای مشتریان برجسته یا بهتر است بگویم شرکای تجاری ما قطعا باید راهکاری سفارشی شده، مطمئن ، چابک و ارزان و رقابتی فراهم بنماییم.
فعلا نشست های دوره ای با شرکای تجاری داریم که امیدواریم بتوانیم در سایه تعامل هم افزا راهکاری مناسب برای تداوم و حتی توسعه همکاری ها داشته باشیم، با ظرفیت جدید به وجود آمده مطابق با بند 11 ماده 5 انشاالله می توانیم سناریوهای مناسبی را رقم بزنیم.
-با توجه به اهمیت تجارت الکترونیک برای شبکه پستی آیا لزوم تشکیل اداره ای مختص این حوزه در استان ها ضروری نمی باشد؟
بله نکته خوبی اشاره شد ساختار سازمانی شرکت ملی پست در ستاد اخیرا بازبینی شده است. در صدد هستیم تا نسبت به تقویت ادارات استانی و پیش بینی اداره ای که متولی و پاسخگوی مقوله تجارت الکترونیک باشد در  آغاز سال 96 اقدام نماییم البته استان هایی که مستعد سهم بیشتری از تجارت الکترونیکی می باشند در اولویت خواهند بود.
از صبر و حوصله جنابعالی جهت شرکت در این گفت و گو تشکر می کنم و برای شما و سایر همکاران عزیز سختکوش حوزه معاونت فناوری اطلاعات و تجارت الکترونیک آرزوی موفقیت دارم.