جایگاه اشتغال‌زائی پست‌ بانک‌ ایران در برنامه ششم توسعه کشور

گسترش عدالت اجتماعی، ایجاد رونق اقتصادی، عمران و آبادانی و اشتغال‌زائی درسطح کشور به ویژه مناطق روستائی از مهمترین اهدافی است که در برنامه چشم‌انداز 20 ساله کشور و برنامه‌های توسعه(برنامه‌های پنج‌ساله) به آن تأکید شده است و به جرأت می‌توان گفت این همان هدف عالیه‌‌ای است که نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران دنبال می‌کند. تأمین معیشت و رفاه نسبی جامعه به ویژه اقشار ضعیف و زحمتکش روستائی مهمترین دغدغه‌ای است که مسئولان نظام و دولتمردان به آن توجه ویژه‌ای دارند.

قطعاً ایفای این خواسته‌ها و اهداف اشاره شده بدون همکاری و مشارکت سازمان‌ها و نهادهای عمومی و همچنین بخش‌های غیردولتی و ایجاد اشتغال‌‌پایدار در بخش‌های مولد به ویژه کشاورزی و صنایع کوچک امکان‌پذیر نخواهد بود. یکی از این سازمان‌ها و نهادهای خدمتگذار، پست بانک ایران است که طی 19 سال فعالیت، همواره در این مسیر حرکت کرده و رسالت و اهداف آن نیز منطبق با آرمان‌‌های انقلاب اسلامی است. پست بانک ایران به عنوان یکی از ثمرات انقلاب اسلامی از همان آغاز فعالیت خود درصدد خدمت‌رسانی به مناطق محروم و روستائی بوده و فلسفه وجودی آن نیز برهمین اساس است.

این بانک نواندیش به همت تلاش و زحمات بی‌دریغ کارکنان و کارگزاران خود در سراسر کشور درحال حاضر با بیش از 14هزار نقطه تماس، خدمات متنوع بانکی را به هموطنان ارائه می‌کند و آمادگی دارد به نمایندگی از سایر دستگاه‌های اجرائی، خدمات آنان را درسطح روستاها و شهرهای کوچک برعهده گرفته و انجام دهد. البته این مهم علاوه برکاهش تردد‌های غیرضرور و هزینه‌های آن از بروز حوادث و اتفاقات ناگوار در این راستا جلوگیری کرده و به عنوان بازوی دولت ایفای نقش می‌کند. مصداق بارز آن نقش بی‌بدیل این بانک در اجرای طرح هدفمندسازی یارانه‌هاست که درحال حاضر توزیع نقدی یارانه 92 درصد روستائیان را برعهده دارد و علاوه بر آن 29 درصد از سهم خدمت‌رسانی شبکه بانکی در مناطق روستائی را به خود اختصاص داده است. این درحالی است که سایر بانک‌ها فقط 3 درصد آن را دراختیار دارند.

مروری بر روند ایجاد 10 هزار دفتر ICT روستائی درسطح کشور بیانگر این است که 10درصد این دفاتر طبق برنامه چهارم توسعه کشور و 90درصد دیگر نیز مطابق برنامه پنجم توسعه ایجاد و راه‌اندازی گردید و مسئولیت آن برعهده پست، پست بانک و مخابرات ایران بود. اما درحال حاضر با توجه به واگذاری شرکت مخابرات ایران به بخش خصوصی و عدم الزام حمایت این شرکت از دفاتر مذکور، عملاً مجموعه‌های پست و پست‌بانک با چالش جدی اداره این دفاتر و حفظ آن مواجه هستند که مستلزم حمایت جدی دولت می‌باشند. بطوریکه در شرایط فعلی، ادامه خدمت‌رسانی به بخش عظیمی از هموطنان روستائی به ویژه ارائه خدمات بانکی از طریق این دفاتر بسیار هزینه‌بَر شده و لازم است دولت تدبیر و امید چاره‌ای اساسی برای آن بیاندیشد. همچنین مطابق برنامه پنجم توسعه ملزم به ایجاد 6 هزار دفتر دیگر هم شده است. سئوال اساسی این است که آیا در شرایط فعلی و با توجه به انتظار سهامداران، ادامه خدمت‌رسانی در تمامی این دفاتر برای پست بانک ایران توجیه‌پذیر می‌باشد یاخیر؟ براساس رسالت، این وظیفه برعهده پست بانک ایران می‌باشد و تاکنون به نحو شایسته‌ای انجام شده است. اما با بررسی دقیق و کارشناسی شده می‌توان گفت با روند فعلی و تحمیل هزینه‌های سرسام‌آور اعم از هزینه‌های عملیاتی و غیرعملیاتی عملاً امکان ادامه‌ خدمت‌رسانی پست بانک ایران در این مناطق با چالش جدی روبرو خواهد شد که نیازمند حمایت همه‌جانبه مسئولان و تخصیص منابع ویژه از محل منابع عمومی و بودجه‌‌های توسعه‌ای برای حفظ و احیاء زیرساخت‌های موجود و همچنین ایجاد زیرساخت‌های جدید در برخی روستاها و پوشش هزینه‌های آن است.

حال که مسئولان نظام به ویژه دولتمردان بر نقش این بانک در روستاها به عنوان بانک توسعه روستائی تأکید دارند، بایستی گفته خود را عملی کرده و این وظیفه درست را در لایحه برنامه ششم توسعه کشور به ویژه در بخش ارتباطات و اطلاعات(ICT) از محل اعتبارات USO به صورت روشن و مشخص بگنجانند تا پست‌بانک‌ایران بتواند با خیالی آسوده و بدون دغدغه تأمین مالی، این وظیفه مهم را همانند گذشته و به عنوان نهاد خدمت‌رسان انجام دهد و هموطنان روستائی نیزکماکان از حضور دفاترخدمات بانکی بهره‌مند شده و حتی در سایر روستاها، دفاتر مذکور براساس برنامه‌ریزی‌های انجام شده ایجاد شود. همانطوریکه بارها از سوی مسئولان وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات به ویژه دکتر واعظی وزیر این وزارتخانه و مسئولان پست‌بانک‌ایران تأکید شده است؛ مهمترین رویکرد این بانک خرده‌بانکداری و کمک به اشتغال‌زائی و رونق کسب‌و‌کارهای کوچک و متوسط(SMEها) در روستاها و شهرهای کوچک است و تاکنون در این عرصه بسیار موفق بوده و به دنبال افزایش سهم خود از این بخش می‌باشد. برهمین اساس می‌توان گفت که برنامه ششم توسعه، فرصت و مجالی است که دولت می‌تواند با تعیین پست بانک ایران به عنوان بانک عامل توسعه روستائی و تخصیص و تزریق منابع ارزان‌قیمت به این بانک و توزیع آن در بین دفاترخدمات بانکی روستائی ضمن اشتغال‌زائی و رونق اقتصادی در روستاها و مناطق محروم کشور، میزان بیکاری را کاهش داده و عدالت اجتماعی را نیز در این مناطق گسترش دهد.

با اجرای این پیشنهاد و با توجه به حضور دفاتر پست بانک ایران در مناطق روستائی و واگذاری مسئولیت این دفاتر به یکی از افراد معتمد روستاها به عنوان کارگزار می‌توان مشاغل خانگی نظیر؛ قالی‌بافی وگلدوزی را درمیان زنان خانه‌دار روستائی و همچنین دامداری، کشاورزی وکشت‌وکار را در میان مردان روستائی بیش از پیش رونق داد. مهمتر از همه اینکه برای ایجاد این مشاغل توسط پست بانک ایران، هیچ هزینه‌‌ای به دولت تحمیل نخواهد شد بلکه با تخصیص منابع ارزان‌قیمت و وجوه اداره‌شده، توان و قدرت این بانک برای پرداخت تسهیلات‌ و تضمین آسان افزایش خواهد یافت. البته شاید برخی‌ها، این طرح را مصداق بارز طرح‌های سازمان‌ها و نهادهای عام‌المنفعه بدانند اما نحوه اجرای آن کاملاً متفاوت بوده و به نوعی معتمدان روستائی با نظارت کامل بر عملکرد دفتر و کارگزار آن، مسیر تسهیلات را کاملاً به سمت طرح‌های اشاره شده هدایت می‌کنند.

با توجه به سکونت 30 درصد از جمعیت کشور معادل 22 میلیون نفر در روستاها، اگر از محل این منابع و براساس اولویت در ابتدا به 100 هزار نفر به طور متوسط تسهیلات 50 میلیون ریالی پرداخت شود. به‌طور تقریبی می‌توان گفت با اجرای این طرح در کمتر از چهارسال از محل همین منابع بیش از 500 هزار فقره تسهیلات اشتغال‌زائی پرداخت خواهد شد که بطور مستقیم برای همین تعداد نفر و غیرمستقیم برای یک میلیون نفر (به ازای هر طرح دو نفر) امکان فعالیت اقتصادی فراهم می‌شود. حال با توجه به این توصیف و جایگاه ویژه پست بانک ایران در روستاها، دیگر وقت آن رسیده است که دولت و مسئولان سازمان‌های متولی امور روستائی و اشتغال‌زائی عزم خود را جزم کرده و نگاه ویژه‌ای در برنامه ششم توسعه کشور به این بانک داشته تا از ظرفیت‌های آن برای اشتغال‌زائی و کسب‌و‌کارهای خرد در روستاها به عنوان بخش مولّد کشور استفاده نمایند. 

 علی میرزایی پور

 کارشناس پست بانک ایران