خبرنگاری مسئولیتی است اجتماعی در برابر آنچه اتفاق میافتد یا قرار است به وقع بپیوندد. از آنجایی که خبرنگاری و در یک مفهوم کلی اطلاعرسانی بخشی از روابط عمومی نیز به شمار میآید، باید اذعان داشت خبرنگاری و اطلاعرسانی در روابط عمومی از یکسو انجام مسئولیت اجتماعی در برابر افکار عمومی است و از سوی دیگر، کمک به تحقق اهداف و پیشبرد برنامههای یک سازمان، نهاد یا شرکت تا بتواند به نقش و مسئولیت خود عمل کند.
در جهان تعاملی امروز که دیگر روابط عمومیها و خبرنگاران یکهتاز عرصه اطلاعرسانی و آگاهسازی مخاطب نیستند و به مدد شبکههای اجتماعی، در بسیاری مواقع مخاطب جلوتر از خبرنگاران و دستاندرکاران روابط عمومی، به آگاهی سازی و انتشار رویدادها میپردازد، کار در این حوزه بهمراتب سختتر و پیچیدهتر از گذشته شده است. خاصه اینکه وقتی پای وقوع بحران و مواجهشدن با مشکلی جدی در میان باشد. در این موقعیت است که تنها هوشمندی- نهفقط به معنای استفاده از ابزارهای هوشمند، بلکه هوشمندانه عمل کردن- کارساز است.
روابط عمومی در ایران هنوز جوان است و عمر آن به 70 سال هم نمیرسد؛ بنابراین برای رسیدن به استانداردهای روز دنیا، آنهم در این جهان پرشتاب که سرعت وقوع حوادث و رویدادها خیلی وقتها، موجب به هم ریختن تمام برنامهریزیها میشود، دیگر فرصتی برای آزمونوخطا باقی نمیگذارد. شاید در این شرایط بهرهگیری و مشاوره با حرفهایها، بهویژه افرادی که اشتیاق زیادی برای آموختن شیوههای جدید تعامل با مخاطب، در عین همسویی با اهداف و برنامهی سازمان و شرکت رادارند، بهترین گزینه باشد.
در دنیای پیشرفته جملهای معروف در خصوص روابط عمومی است که میگوید: «متخصصان روابط عمومی نقش حیاتی در عبور از بحرانها ایفا میکنند.» شاید این تعبیر، آن زمان که روابط عمومیها یکسویه تلاش میکردند نیازهای اطلاعاتی مخاطب را تأمین کنند، چندان قابلدرک نبود؛ اما در دهکده جهانی امروز، با تمام وجود میتوان مفهوم این جمله را درک کرد.
در یک مثال عینی، در دورآنهمه گیری ویروس کرونا، حضور گسترده و اطلاعرسانی لحظهبهلحظه روابط عمومی شرکت ملی پست در به تصویر کشیدن ایفای نقش مسئولانه این شرکت در کمک به عبور از این بحران فراگیر، توانست افکار عمومی و بسیاری از مسئولان را نسبت به نقش غیرقابل انکار این شبکه در مدیریت اعمال محدودیتهای تردد در کنار تأمین نیازها و خواستههای مردم، آگاه کند. کما اینکه اگر این روشنگری نبود زحمات این قشر از جامعه بهعنوان بخشی مهمی از تلاشهای مبارزه با ویروس کرونا پنهان باقی میماند.
از این روست که موقعیت سنجی بخش مهمی از فرایند اطلاعرسانی و آگاهسازی در روابط عمومی به شمار میآید. همانطور که باید گاهی از تمام ظرفیتها برای تنویر افکار عمومی بهره جست و بر ایفای مسئولانه نقشها صحه گذاشت، گاهی هم باید کاستیها را پذیرفت و بیشتر تلاش کرد. پذیرفتن کاستیها به معنی آن است که در مقابل مخاطب آگاه سر خم کنیم و بهجای توجیه قصورمان، ضمن تأکید بر نقاط قوت مجموعه، اجازه دهیم مخاطب هم از موضوع عبور کند و به شرایط عادی بازگردد. در این شرایط ایستادن در مقابل افکار عمومی و دفاع غیرمسئولانه، بزرگترین خطر برای از اعتبار افتادن نام و نشان یک مجموعه است.
به همین دلیل است ادعا میشود، روابط عمومیها با جمعآوری اطلاعات محیطی خارج از سازمان و سپس تجزیه و تحلیل آن میتوانند در تصمیم سازی مدیران ارشد تأثیرگذار باشند؛ بنابراین، کار روابط عمومی تنها اطلاعرسانی نیست بلکه مدیریت بحران برخواسته از اطلاعیابی هوشمندانه از محیط اطراف و تجزیه و تحلیل صحیح آنهاست که میتواند به سرآمدی یک مجموعه کمک کرده یا زیر بار بیاعتمادی مخاطب سر خم کند.
*مدیرکل دفتر ارتباطات و امور بینالملل شرکت ملی پست
منبع: هفتهنامهی عصر ارتباط