تجارت در ایران همواره یادآور واژه واسطه گری است و آنقدر این کلمات مانوس و در کنار همدیگرند‌ که حتی در خرید و فروش های اینترنتی نیز وارد شده اند، البته گذشت زمان شکل این واسطه گری را نیز تغییر داده است.
دنیای امروز با تمام ویژگی های منحصر به فردش سبب شده تا هر روز به خیل کاربرانی که مایل به خرید کردن از فروشگاه های اینترنتی هستند افزوده شود.
خرید و فروش کالا از طریق شبکه جهانی اینترنت یکی ‌از شاخه‌های تجارت الکترونیکی است که در آن اینترنت به عنوان پلی میان مراکز فروش و خریداران عمل می‌کند و فاصله زمانی و مکانی میان آنها را به صفر رسانده است.
در این شاخه از تجارت الکترونیکی، خریدار برای سفارش کالای مورد نظر خود ابتدا باید وارد سایت "شرکت‌های ارایه دهنده سیستم کد" شده که فروشگاه اینترنتی را تحت پوشش خود دارد؛ کاربر پس از مشاهده و بررسی مشخصات کالاهای مورد نظر، آنها را انتخاب و سپس با وارد کردن اطلاعات شخصی و آدرس پستی خود، خرید را نهایی می‌کند.
این شرکت که در واقع به عنوان واسطه هم طرف قرارداد فروشگاه بوده و هم طرف قرار داد شرکت پست، اطلاعات سفارش کالا را که از مشتری گرفته، به اطلاع فروشنده ‌رسانده و فروشنده سفارش رسیده را آماده و در نهایت از طریق پست محصول را به دست خریدار می‌رساند.
شرکتهای ارائه دهنده سیستم کد، مجوز فعالیت های خود را از شرکت پست دریافت می کنند و البته از ایفای این نقش واسطه گری در آمد خوبی هم کسب می‌نمایند. چرا که طیف گسترده‌ای از کالاها از املاک و مستغلات گرفته تا خوراک و پوشاک از طریق اینترنت قابل خرید و فروش هستند.
در واقع آنها با ایجاد یک سایت اینترنتی و انعقاد قرارداد با شرکت پست، و البته تحت پوشش قرار دادن چند فروشگاه،به مشتریان خدمات رسانی می کنند.
به عبارتی در این سیستم مشتریان، محصولات مورد نظر خود را در سایت انتخاب کرده و در سبد خرید (Shopping Cart) قرار می دهند. مشتری پس از وارد نمودن اطلاعات ارسال کالا، خرید خود را نهایی می کند. از این پس شرکت پست کالا را از فروشنده دریافت کرده و به آدرس خریدار ارسال می نماید و در هنگام تحویل کالا به خریدار، مبلغ کالا و هزینه ارسال را طبق فاکتور صادر شده از خریدار دریافت می کند و در مقاطع زمانی خاص بهای کالا را به حساب فروشنده واریز می نماید.
دریافت وجه کالا معمولا به دو روش در ایران معمول است. یکی دریافت وجه هنگام تحویل کالا و دیگری پرداخت الکترونیکی است که بنا به دلایل متعدد، کمتر مورد استفاده قرار می گیرد.
مدیر کل پست مستقیم در خصوص وضعیت این شرکت‌ها در ایران می‌گوید: در حال حاضر در کل کشور پنج شرکت ارایه دهنده سرویس کد، فعالیت می کنند که بیش از 700 فروشگاه اینترنتی را تحت لوای خود دارند.
وی در خصوص نحوه قرارداد شرکت پست با این شرکت‌ها می‌افزاید: فاکتورهای بسیاری برای عقد قرارداد با آن‌ها رعایت می‌شود که در دفتر حقوقی تدوین شده است.
حاجی تهرانی می گوید: داشتن قابلیت و توان بالای فنی به نحوی که سایت بتواند فروشگاه‌های زیادی را تحت پوشش خود قرار دهد، به همراه داشتن مکانیزم و توان بالای اجرایی، نقش بسزایی در عقد قرارداد با این شرکت‌ها دارد.
وی با بیان این مطلب که در کمیته‌ای ساماندهی فرآیند خرید و فروش اینترنتی بررسی می‌شود، اظهار می‌دارد: در این کمیته تلاش داریم معایب و اشکالات را بررسی کرده و در جهت رفع آن گام برداریم.
حاجی تهرانی معتقد است: این سرویس در ایران بسیار نوپا است و برداشتن قدم در آن باید با احتیاط بیشتری همراه باشد.
وی در خصوص نحوه دریافت هزینه کالا از مشتریان توسط شرکت‌ها می‌گوید: شرکت پست دخالتی در مقدار هزینه کالا ندارد. این شرکت تنها در هنگام تحویل کالا به خریدار مبلغ کالا و هزینه ارسال را از خریدار دریافت کرده و در مقاطع زمانی خاص بهای کالا را به حساب فروشنده واریز می نماید.
وی هرگونه ایجاد مونوپل در بستن قرارداد با این شرکت‌ها را تکذیب و خاطر نشان می کند : از تمام شرکت‌هایی که آمادگی انجام چنین فعالیت‌هایی را دارند استقبال می‌کنیم.
مدیر کل پست مستقیم در خصوص آینده خرید و فروش اینترنتی در ایران تصریح می‌کند: از آنجایی که خواهان خرید و فروش اینترنتی در شبکه‌های بین المللی و جهانی هستیم بیشتر از شرکت‌هایی استقبال می‌کنیم که توانایی معرفی کالاها را به جهان داشته باشند تا از این طریق کالاهای ایرانی را به فروش برسانیم.
وی در پایان خاطر نشان می‌کند: از هرگونه انحصار طلبی در این بخش باید پرهیز کرد تا در یک فضای رقابتی و سالم بتوان به مردم خدمت‌رسانی کرد.
در هر حال فراهم آوردن زیرساختها، زمینه مناسبی را برای گسترش تجارت الکترونیکی در کشور مهیا می کند که امکان پرداخت از طریق تمامی کارتهای عضو شبکه شتاب از آن جمله است.

سارا کروبی
کارشناس واحد خبر